ข้ามไปยังเนื้อหา
VGroup.IT Solutions

วางแผน Subnet และ VLAN

ใส่เครือข่ายหลักและจำนวนอุปกรณ์ของแต่ละ VLAN ได้แผน subnet ที่ไม่ทับกัน พร้อม gateway ช่วง IP ที่ใช้ได้ broadcast และค่าเผื่อขยาย คัดลอกเป็นตารางได้

บล็อก IP ที่จะแบ่งให้ทุก VLAN เช่น 10.10.0.0/16 หรือ 192.168.0.0/22

%

30% เหมาะกับองค์กรทั่วไป การแก้ subnet ภายหลังยากกว่าการเผื่อไว้ตั้งแต่ต้น

รายการ VLAN

ใส่จำนวนอุปกรณ์ที่จะต่อเข้าแต่ละ VLAN ในวันนี้ ค่าเผื่อขยายจะถูกบวกให้อัตโนมัติ

ผลการคำนวณ

IP ที่จัดสรรแล้ว

560จากทั้งหมด 65,536

จำนวน VLAN

6

IP ที่ยังเหลือ

64,976

Subnet ใหญ่สุด

/24

เครือข่ายหลัก (base network)

/16

แผนนี้อยู่ในเครือข่ายหลักได้พอดี
แยก VLAN แขกและกล้อง CCTV ออกจากเครือข่ายสำนักงาน แล้วตั้ง firewall กั้นระหว่าง VLAN การแบ่ง VLAN อย่างเดียวไม่ได้ป้องกันอะไร ถ้า router ยอมให้ทุก VLAN คุยกันได้

แผน IP ของแต่ละ VLAN

จัดจาก subnet ใหญ่สุดไปเล็กสุด เพื่อไม่ให้มีช่องว่างและไม่ทับกัน

VLANชื่อต้องการNetworkSubnet maskGatewayช่วง IP ที่ใช้ได้Broadcastใช้ได้
30Wi-Fi แขก19610.10.0.0/24255.255.255.010.10.0.110.10.0.1 – 10.10.0.25410.10.0.255254
10สำนักงาน7910.10.1.0/25255.255.255.12810.10.1.110.10.1.1 – 10.10.1.12610.10.1.127126
20กล้อง CCTV5310.10.1.128/26255.255.255.19210.10.1.12910.10.1.129 – 10.10.1.19010.10.1.19162
50โทรศัพท์ VoIP4010.10.1.192/26255.255.255.19210.10.1.19310.10.1.193 – 10.10.1.25410.10.1.25562
40เซิร์ฟเวอร์2710.10.2.0/27255.255.255.22410.10.2.110.10.2.1 – 10.10.2.3010.10.2.3130
99จัดการอุปกรณ์ (Management)1410.10.2.32/28255.255.255.24010.10.2.3310.10.2.33 – 10.10.2.4610.10.2.4714
เราคำนวณอย่างไร

1. จำนวนที่ต้องการ = จำนวนอุปกรณ์ × (1 + ค่าเผื่อขยาย) ปัดขึ้น แล้วบวก 1 สำหรับ gateway

2. เลือก prefix ที่เล็กที่สุดที่พอ: IP ที่ใช้ได้ = 2^(32 − prefix) − 2 (หัก network และ broadcast) เล็กสุดที่ใช้คือ /30

3. จัด subnet แบบ VLSM: เรียงจากใหญ่ไปเล็ก แล้ววางต่อกันจากต้นเครือข่ายหลัก เมื่อเรียงแบบนี้ ทุก subnet จะเริ่มที่ขอบของขนาดตัวเองเสมอ จึงไม่ทับกัน

4. Gateway = IP แรกที่ใช้ได้ (network + 1) "ช่วง IP ที่ใช้ได้" นับจาก gateway ถึง broadcast − 1 ดังนั้นอุปกรณ์ใช้ได้ = ใช้ได้ − 1

5. ถ้าใช้ DHCP ให้กัน IP ไว้ส่วนหนึ่งสำหรับอุปกรณ์ที่ใช้ IP คงที่ (switch, AP, เครื่องพิมพ์, NVR) ที่ต้นหรือท้ายช่วง

ผลลัพธ์นี้เป็นเพียงการประมาณการเบื้องต้นเพื่อช่วยวางแผนและตั้งงบประมาณ วิศวกรของเราจะตรวจสอบและยืนยันที่หน้างานจริงก่อนออกแบบและเสนออุปกรณ์

หลักการคำนวณเดียวกับที่วิศวกรของเราใช้ในแบบร่างแรก ใช้ตั้งงบได้ แต่ตัวเลขสุดท้ายต้องมาจากการสำรวจหน้างาน

วิธีใช้และอ่านผล

ต้องใส่อะไร และหาตัวเลขแต่ละตัวได้จากไหน

เครื่องมือต้องการสามอย่าง: บล็อกที่อยู่ IP หนึ่งก้อนสำหรับทั้งไซต์ รายการ VLAN พร้อมจำนวนอุปกรณ์ในแต่ละ VLAN และค่าเผื่อสำหรับการขยาย

  • เครือข่ายหลัก (base network) บล็อกที่อยู่ที่จะแบ่ง เขียนแบบ 10.10.0.0/16 หรือ 192.168.0.0/22 ถ้าเป็นไซต์ที่มีอยู่แล้ว ดูที่หน้า LAN ของเราเตอร์หรือไฟร์วอลล์และช่วง DHCP ถ้าเป็นไซต์ใหม่ ให้เลือกช่วง private (10.x.x.x, 172.16–31.x.x หรือ 192.168.x.x) prefix ต้องอยู่ระหว่าง /8 ถึง /30
  • จำนวนอุปกรณ์ อุปกรณ์ในแต่ละ VLAN ณ วันนี้ นับได้จากรายการ DHCP lease บนเราเตอร์ รายชื่อกล้องบน NVR รายชื่อโทรศัพท์บน IP-PBX และรายการ access point บนตัวควบคุม Wi-Fi อย่าลืมเครื่องพิมพ์ สวิตช์ และตัวควบคุมประตู สำหรับ Wi-Fi แขก ให้ใช้จำนวนผู้ใช้ที่เชื่อมต่อพร้อมกันสูงสุดจากตัวควบคุม ไม่ใช่จำนวนห้องหรือที่นั่ง
  • VLAN ID ตัวเลขใดก็ได้ตั้งแต่ 1 ถึง 4094 เครื่องมือจะเตือนเมื่อมีเลขซ้ำ และเมื่อใช้ VLAN 1 ซึ่งเป็น VLAN ค่าเริ่มต้นของทุกสวิตช์
  • เผื่อการขยาย ค่าเริ่มต้น 30% การเผื่อพื้นที่ไว้ตอนนี้ถูกกว่าการเปลี่ยนเลข IP ของกล้องและเครื่องพิมพ์ในอีกสองปีมาก

เครื่องมือกำหนดขนาดและวางแต่ละ subnet อย่างไร

  1. จำนวนที่อยู่ที่ต้องการ = จำนวนอุปกรณ์ × (1 + ค่าเผื่อ) ปัดขึ้น แล้วบวก 1 สำหรับ gateway
  2. แต่ละ VLAN ได้ subnet ที่เล็กที่สุดซึ่งจำนวนที่ใช้ได้ 2^(32 − prefix) − 2 ครอบคลุมตัวเลขนั้น
  3. เรียง subnet จากใหญ่ไปเล็ก แล้ววางต่อกันตั้งแต่ต้นของเครือข่ายหลัก (VLSM) ด้วยลำดับนี้แต่ละ subnet จะเริ่มที่ขอบบล็อกของตัวเอง จึงไม่มีอันไหนทับกัน subnet ที่ขนาดเท่ากันจะคงลำดับตามแถวที่คุณใส่
  4. gateway คือที่อยู่แรกที่ใช้ได้ ช่วง IP ที่ใช้ได้เริ่มจาก gateway ไปจนถึงที่อยู่ก่อน broadcast ดังนั้นที่อยู่ที่เหลือให้อุปกรณ์คือ จำนวนที่ใช้ได้ − 1
Prefix Subnet mask ขนาดบล็อก ใช้ได้ อุปกรณ์หลังหัก gateway
/28 255.255.255.240 16 14 13
/27 255.255.255.224 32 30 29
/26 255.255.255.192 64 62 61
/25 255.255.255.128 128 126 125
/24 255.255.255.0 256 254 253
/23 255.255.254.0 512 510 509
/22 255.255.252.0 1,024 1,022 1,021

ตัวเลขใหญ่ในผลลัพธ์คือ "IP ที่จัดสรรแล้ว" เทียบกับขนาดเครือข่ายหลัก "IP ที่ยังเหลือ" คือส่วนที่เหลือไว้สำหรับ VLAN ในอนาคต ถ้าแผนไม่พอ VLAN ที่ไม่มีที่ลงจะแสดงเป็นสีแดง ให้ใช้ prefix ที่สั้นลงหรือลดจำนวนอุปกรณ์ ค่าเผื่อเป็นส่วนเผื่อเพียงอย่างเดียว เครื่องมือไม่ได้กันบล็อกไว้ให้อุปกรณ์ IP คงที่ คุณต้องกันเองในแต่ละช่วง

ตัวอย่างคำนวณ: สำนักงานและโกดังบน 192.168.0.0/22

สำนักงานที่มีโกดังในเวียงจันทน์ เครือข่ายหลัก 192.168.0.0/22 (1,024 ที่อยู่) ใช้หกแถวที่ตั้งไว้และเผื่อ 30%

VLAN อุปกรณ์ ต้องการ Subnet Gateway ใช้ได้
30 Wi-Fi แขก 150 196 192.168.0.0/24 192.168.0.1 254
10 สำนักงาน 60 79 192.168.1.0/25 192.168.1.1 126
20 กล้อง CCTV 40 53 192.168.1.128/26 192.168.1.129 62
50 โทรศัพท์ VoIP 30 40 192.168.1.192/26 192.168.1.193 62
40 เซิร์ฟเวอร์ 20 27 192.168.2.0/27 192.168.2.1 30
99 จัดการอุปกรณ์ 10 14 192.168.2.32/28 192.168.2.33 14

วิธีคิด: 150 × 1.3 = 195 บวก 1 = 196 มากกว่า /25 (126) จึงได้ /24 ส่วน 60 × 1.3 = 78 บวก 1 = 79 ได้ /25 ส่วน 40 × 1.3 = 52 บวก 1 = 53 ได้ /26 ส่วน 30 × 1.3 = 39 บวก 1 = 40 ได้ /26 เช่นกัน ส่วน 20 × 1.3 = 26 บวก 1 = 27 ได้ /27 และ 10 × 1.3 = 13 บวก 1 = 14 เท่ากับ 14 ที่อยู่ที่ใช้ได้ของ /28 พอดี เหลือให้อุปกรณ์ 13 ที่อยู่

จัดสรรแล้ว: 256 + 128 + 64 + 64 + 32 + 16 = 560 จาก 1,024 เหลือ 464 ตรวจซ้ำตามบล็อก: แขกจบที่ .0.255 สำนักงานที่ .1.127 CCTV ที่ .1.191 VoIP ที่ .1.255 เซิร์ฟเวอร์ที่ .2.31 จัดการอุปกรณ์ที่ .2.47 คือ 2 บล็อก /24 เต็ม (512) บวก 48 = 560

ลองลดเครือข่ายหลักเหลือ /23 (512) สี่ VLAN แรกใช้ 256 + 128 + 64 + 64 = 512 พอดี เซิร์ฟเวอร์และจัดการอุปกรณ์จึงไม่มีที่ลงและถูกแจ้งเตือน ถ้ากลับไปใช้ /22 แต่ตั้งค่าเผื่อเป็น 0% สำนักงานจะต้องการแค่ 61 ได้ /26 ที่เหลือว่างเพียงที่อยู่เดียว นี่คือเหตุผลที่เราคงค่าเผื่อไว้

นำแผนไปตั้งค่าสวิตช์และไฟร์วอลล์

  • ตั้ง gateway แต่ละตัวบนไฟร์วอลล์หรือสวิตช์ layer 3 แล้วเขียนกฎระหว่าง VLAN VLAN จะแยกทราฟฟิกได้จริงก็ต่อเมื่อเราเตอร์ไม่ปล่อยให้ทุก VLAN คุยกันหมด ดู พื้นฐาน VLAN สำหรับธุรกิจ
  • Wi-Fi แขกให้ออกอินเทอร์เน็ตได้อย่างเดียว และเปิด client isolation บน access point รายละเอียดใน ความปลอดภัย Wi-Fi, WPA3 และการแยกเครือข่ายแขก
  • กล้อง CCTV คุยกับ NVR เท่านั้น
  • กันบล็อกเล็กๆ ในแต่ละช่วงไว้ให้อุปกรณ์ IP คงที่ (สวิตช์ access point เครื่องพิมพ์ NVR) และไม่ให้ DHCP แจกในช่วงนั้น

ข้อผิดพลาดที่เราเจอบ่อยในไซต์ที่ลาว

  • ใช้ 192.168.1.0/24 วงเดียวแบนๆ ทั้งหมด กล้อง แขก และเครื่องฝ่ายบัญชีอยู่ใน broadcast domain เดียวกัน
  • สาขาใช้ 192.168.1.0/24 ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับเราเตอร์บ้านส่วนใหญ่ พนักงานที่ต่อ VPN จากบ้านจึงเข้าระบบสำนักงานไม่ได้
  • ตั้ง VLAN บนสวิตช์แล้ว แต่เราเตอร์มีกฎ "allow all" การแยกจึงมีแค่บนกระดาษ
  • มีสวิตช์ unmanaged คั่นกลางในแบบ VLAN สวิตช์ชนิดนี้แยก VLAN บนพอร์ตของตัวเองไม่ได้ ดู สวิตช์ managed กับ unmanaged

เมื่อเครื่องมือนี้ไม่พอ

เครื่องมือวางแผนได้ทีละเครือข่ายหลัก กรณีที่มีหลายสาขา แคมป์เหมืองที่เชื่อมด้วยวิทยุ หรือไซต์เดิมที่เต็มไปด้วยกล้องและ PLC แบบ IP คงที่ซึ่งต้องเปลี่ยนเลขโดยไม่ให้ระบบหยุด ต้องสำรวจหน้างาน: เราอ่าน DHCP lease ค่าสวิตช์ และกฎไฟร์วอลล์ปัจจุบัน แล้ววางแผนเปลี่ยนเป็นขั้นตอน งานนี้เป็นส่วนหนึ่งของ ระบบ LAN องค์กร และ ไฟร์วอลล์ยุคใหม่

ขั้นตอนถัดไป

ส่งให้เราทาง WhatsApp: แผนที่คัดลอกด้วยปุ่ม "คัดลอกเป็นข้อความ" ภาพหน้าจอหน้า LAN และ DHCP ของเราเตอร์ และรุ่นของสวิตช์ที่ใช้ บอกด้วยว่ามีกี่ไซต์ เราจะตรวจแผนและบอกว่าจุดไหนต้องใช้สวิตช์ managed หรือกฎไฟร์วอลล์

คำถามที่พบบ่อย

Subnet /24 รองรับอุปกรณ์ได้กี่เครื่อง

/24 มี 256 ที่อยู่ ใช้ได้ 254 หลังหัก network และ broadcast เมื่อหัก gateway อีกหนึ่ง จะเหลือให้อุปกรณ์ 253 เครื่อง ถ้าเผื่อขยาย 30% ตามค่าเริ่มต้นของเครื่องมือ /24 จะรับอุปกรณ์วันนี้ได้สูงสุด 194 เครื่อง (194 × 1.3 = 252.2 ปัดเป็น 253 บวก gateway = 254) ถ้าเกินนั้นให้ใช้ /23 หรือแยกเป็นสอง VLAN

50 เครื่องควรใช้ subnet mask อะไร

ถ้าเผื่อ 30%: 50 × 1.3 = 65 บวก gateway = 66 ซึ่งเกิน /26 (ใช้ได้ 62) จึงต้องใช้ /25 หรือ 255.255.255.128 ที่ใช้ได้ 126 ถ้าไม่เผื่อเลย ต้องการ 51 ซึ่ง /26 (255.255.255.192) รับได้ แต่จะเหลือว่างแค่ 11 ที่อยู่ สำหรับสำนักงานที่ยังโต เราแนะนำ /25

กล้อง CCTV ควรแยก VLAN ไหม

ควรแยก กล้องส่งวิดีโอตลอดเวลา และหลายรุ่นได้อัปเดตเฟิร์มแวร์น้อย ถ้าอยู่วงเดียวกับเครื่องสำนักงาน เครื่องที่ติดมัลแวร์จะเข้าถึงกล้องได้ทันที ให้กล้องอยู่ VLAN ของตัวเอง ให้ NVR เป็นเครื่องเดียวที่คุยกับกล้อง และปิดไม่ให้กล้องออกอินเทอร์เน็ต ถ้าต้องดูภาพจากนอกสำนักงาน ให้ดูผ่าน VPN ไปที่ NVR ไม่ใช่เปิดพอร์ตไปที่กล้อง

VLAN กับ subnet ต่างกันอย่างไร

VLAN แยกเครือข่ายที่ layer 2 บนสวิตช์ คือกำหนดว่าพอร์ตไหนอยู่กลุ่มเดียวกัน ส่วน subnet แบ่งที่ layer 3 คือกำหนดช่วง IP และ gateway ในทางปฏิบัติเราจับคู่หนึ่ง VLAN กับหนึ่ง subnet เครื่องมือนี้จึงวางทั้งสองอย่างพร้อมกัน แต่การแยกจริงขึ้นกับกฎบนเราเตอร์หรือไฟร์วอลล์ที่คั่นระหว่าง VLAN

ควรใช้ 10.x.x.x หรือ 192.168.x.x ในสำนักงาน

ทั้งสองแบบเป็นช่วง private ใช้ได้เหมือนกัน แต่สำหรับบริษัทที่มีพนักงานต่อ VPN จากบ้านหรือมีหลายสาขา เราชอบช่วง 10.x มากกว่า เพราะเราเตอร์บ้านส่วนใหญ่ใช้ 192.168.0.x หรือ 192.168.1.x ถ้าช่วงชนกัน VPN จะเข้าสำนักงานไม่ได้ ให้แต่ละสาขาได้บล็อกของตัวเอง เช่น /16 หรือ /20 ที่ไม่ทับกัน

โซลูชันที่เกี่ยวข้อง

เครือข่าย LAN องค์กร (Switching)LAN แบบ Core–Access แยก VLAN มีเส้นสำรอง PoE พอใช้ สายวนลูปเส้นเดียวจะไม่ทำเน็ตล่มทั้งตึกอีกไฟร์วอลล์รุ่นใหม่ (Next-Generation Firewall)Firewall ที่รู้ว่าเป็นแอปอะไรและใครใช้ มี IPS กรองเว็บ ตรวจ HTTPS และ VPN เลือกขนาดจากตัวเลขตอนเปิดทุกฟีเจอร์Wi-Fi องค์กรWi-Fi 6/6E/7 ที่วาง AP จากการวัดสัญญาณจริง ห้องประชุมเต็มก็ยังใช้ได้ เดินไปมาไม่หลุด ปลอดภัยด้วย WPA3ระบบกล้องวงจรปิด IP (CCTV)กล้อง IP H.265 กับ NVR/VMS ที่ออกแบบตามสิ่งที่ต้องเห็น: หน้าคน ป้ายรถ หรือภาพรวม ทนฝุ่น ฝน และไฟตกZero Trust และควบคุมการเข้าเครือข่าย (NAC)ตรวจทุกคนและทุกอุปกรณ์ก่อนเข้าเครือข่ายด้วย 802.1X และ NAC เสียบสายแลนได้ ไม่ได้แปลว่าเข้าเซิร์ฟเวอร์ได้

คู่มือที่เกี่ยวข้อง

เครือข่ายพื้นฐาน7 นาที

VLAN สำหรับธุรกิจ: แยกเครือข่ายให้แขก กล้อง และพนักงานไม่ปนกัน

VLAN คืออะไร Tag 802.1Q ทำงานอย่างไร ตัวอย่างแผน VLAN/IP สำหรับสำนักงาน 100 คน และวิธีย้ายเครือข่ายแบนที่ใช้อยู่โดยไม่ให้งานหยุด

เครือข่ายกลาง7 นาที

ออกแบบเครือข่ายสำนักงานให้ถูกตั้งแต่แรก: คำถามที่ต้องตอบก่อนซื้ออุปกรณ์

ลำดับการตัดสินใจที่วิศวกรใช้ออกแบบ LAN, Wi-Fi, Firewall และไฟสำรอง สำหรับสำนักงาน 20–300 คนในลาว พร้อมเช็กลิสต์และการแบ่งงบเป็นเฟส

Wi-Fi ไร้สายกลาง7 นาที

ความปลอดภัย Wi-Fi: WPA3, 802.1X และการแยกแขกให้แยกจริง

รหัส Wi-Fi ที่แปะไว้บนผนังและ SSID แขกที่อยู่ VLAN เดียวกับพนักงาน คือสิ่งที่เราเจอบ่อยที่สุด วิธีเลือกโหมดความปลอดภัย ออกแบบ SSID/VLAN และย้ายไป WPA3…

เครือข่ายพื้นฐาน7 นาที

Managed หรือ Unmanaged Switch: ทำไมกล่องที่ดูเหมือนกัน ถึงไม่เหมือนกัน

Unmanaged, Smart และ Fully Managed ต่างกันอย่างไร เมื่อไหร่ Unmanaged ยังใช้ได้ Layer 2 หรือ Layer 3 และค่าพื้นฐาน 8 ข้อที่ Managed Switch ทุกตัวควรมี

เครื่องมือคำนวณ

คำนวณขนาดระบบโซลาร์เซลล์

ใส่ kWh จากบิลหรือรายการอุปกรณ์ แล้วได้ขนาดแผง (kWp) Inverter แบต LiFePO4 และพื้นที่หลังคา สำหรับระบบ On-grid, Hybrid และ Off-grid

เปิดเครื่องมือ

คำนวณพื้นที่จัดเก็บ CCTV

ใส่จำนวนกล้อง ความละเอียด codec และจำนวนวันที่ต้องเก็บ แล้วรู้ทันทีว่าต้องใช้กี่ TB และฮาร์ดดิสก์กี่ลูกใน NVR

เปิดเครื่องมือ

คำนวณขนาด UPS

รวมวัตต์ของ Server, Switch และ NAS แล้วได้ขนาด UPS (VA/W) พร้อมเผื่อ 25% และแบตเตอรี่ที่ต้องใช้เพื่อผ่านช่วงไฟดับ

เปิดเครื่องมือ

คำนวณ Bandwidth อินเทอร์เน็ต

ก่อนต่อสัญญา ISP ใหม่: คำนวณความเร็วดาวน์โหลด/อัปโหลดจากจำนวนผู้ใช้ แอป Cloud ประชุมวิดีโอ และการดูกล้องผ่านมือถือ

เปิดเครื่องมือ

ประมาณจำนวน Wi-Fi AP

คิดจำนวน Access Point สองทาง ตามพื้นที่และตามจำนวนคนใช้พร้อมกัน สำหรับ Wi-Fi 6, 6E และ Wi-Fi 7 ตัวเลขที่สูงกว่าคือคำตอบ

เปิดเครื่องมือ

คำนวณงบ PoE ของ Switch

รวมไฟ PoE ของกล้อง AP และโทรศัพท์ IP แล้วได้งบ PoE ของ Switch พร้อมเผื่อ 20% กล้อง PTZ ที่ต้องใช้ 802.3bt จะถูกแจ้งให้เห็น

เปิดเครื่องมือ

คำนวณขนาดเครื่องปั่นไฟและ ATS

ใส่โหลดที่ต้องทำงานตอนไฟดับ ได้ขนาดเครื่องปั่นไฟ (kVA) ที่รับการสตาร์ทมอเตอร์และ UPS ได้ ขนาด ATS และน้ำมันต่อชั่วโมง

เปิดเครื่องมือ

วางแผนตู้ Rack

ใส่อุปกรณ์ในตู้ ได้จำนวน U ขนาดตู้ที่เหมาะ (ติดผนังหรือตั้งพื้น) ความลึก กำลังไฟ ความร้อน BTU/h และจำนวนสาย patch cord พร้อมภาพตู้อย่างง่าย

เปิดเครื่องมือ

คำนวณระยะ DORI กล้อง CCTV

เลือกความละเอียด เลนส์ และขนาดเซนเซอร์ ได้มุมมองและระยะที่กล้องตรวจพบ สังเกต จดจำ และระบุตัวตนได้ (px/m ตาม IEC 62676-4)

เปิดเครื่องมือ

ส่งแปลนอาคาร หรือรูปหน้างานสักสองสามรูปมาให้เรา

เราจะถามรายละเอียดเพิ่ม แล้วส่งแบบระบบเบื้องต้นให้ ปรึกษาครั้งแรกฟรี เป็นภาษาลาว ไทย หรืออังกฤษ ทาง WhatsApp หรือเพจ Facebook